Adi ortaklıklar, iş hayatında sıklıkla tercih edilen bir ortaklık türüdür; ancak her ortaklık gibi onların da bir sona erme süreci olabilir. Adi ortaklığın sona ermesi, hem ortakların hem de işin geleceği açısından kritik bir dönüm noktasıdır. Bu süreci daha iyi anlamak için öncelikle adi ortaklık kavramını incelemek gerekir.
1. Adi Ortaklık Nedir
Hukukumuzda ortaklıklar ticari ortaklık ve adi ortaklık olarak ikiye ayrılmaktadır. Ticari ortaklık konusu Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenmekte iken, adi ortaklık Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenmektedir. Adi ortaklık iki veya daha fazla kişinin ortak bir amaç için emek ve sermayelerini ortaya koyarak oluşturdukları ayrı bir tüzel kişiliği bulunmayan bir ortaklıktır. Bu tür ortaklıkların tüzel kişilikleri bulunmadığı için ticaret siciline de kaydı gerekmemektedir. Adi ortaklık belirli süreli adi ortaklık ve belirsiz süreli adi ortaklık olarak ikiye ayrılır.
2. Adi Ortaklığın Sona Ermesi Sebepleri
Adi ortaklıklar Türk Borçlar Kanunu’nun 620. Maddesi ile 645.maddesi arasında düzenlenmektedir. Kanunun 639. Maddesine göre adi ortaklığın genel sona erme sebepleri belirtilmiştir. Buna göre adi ortaklığın sona ermesi aşağıdaki hallerin varlığı durumunda gerçekleşmektedir.
2.1. Ortaklık sözleşmesinde öngörülen amacın gerçekleşmiş olması:
Adi ortaklık sözleşmesinde ortakların üzerinde anlaştıkları ortak amacın gerçekleşmesi halinde ortaklık da sona ermektedir.
2.2. Ortaklardan birinin ölmesi:
Ortaklardan birinin ölmesi halinde adi ortaklık sona ermektedir. Ancak adi ortaklık sözleşmesinde ortaklardan birinin ölümü halinde ölen ortağın mirasçıları ile ortaklığın sürdürülmesine dair bir kuralın bulunması halinde ortaklık devam edecektir. Bu halde sağ kalan ortağın, ortaklığı devam ettirme iradesini yazılı şekilde ölen ortağın mirasçılarına bildirmesi gerekmektedir.
2.3. Ortaklardan birinin iflası veya ortaklık payının tasfiyesi:
Ortaklardan birinin iflas etmesi ve iflasa bağlı olarak alacaklıları tarafından icrai işlemlere muhatap kalması durumunda söz konusu ortağın ortaklıktaki payı da haczedilebilir ve böylece tasfiye edilebilir. Bu durumda adi ortaklık da sona erecektir.
2.4. Ortaklardan birinin kısıtlanması:
Adi ortaklıkta ortaklardan biri hakkında kısıtlılık kararı verilmesi durumunda adi ortaklık sona erecektir.
2.5. Ortakların oybirliğiyle:
Adi ortaklık ister belirli süreli olsun ister belirsiz süreli olsun bütün ortakların oy birliği ile ortaklığın mevcudiyetine son verilebilir.
2.6. Adi ortaklık için öngörülen sürenin dolması:
Adi ortaklık belirli süreli bir ortaklık şeklinde kurulmuş ise bu durumda süreye bağlı olarak varlığını sürdürecektir. Böylece adi ortaklık sözleşmesinde öngörülen sürenin dolmasıyla birlikte ortaklık da sona erecektir. Şayet süre dolmasına rağmen ortaklar ortaklığın devamı için örtülü bir irade ortaya koyarlarsa bu durumda belirli süreli adi ortaklık belirsiz süreli adi ortaklığa dönüşecektir.
2.7. Ortaklardan birinin fesih bildirimi ile:
Adi ortaklığın belirsiz süreli olması halinde bütün ortakların yasal olarak fesih bildirimi ile ortaklığı feshetme hakkı bulunmaktadır. Buna karşın adi ortaklığın süreye bağlı olması halinde fesih bildirimi ortaklardan bir veya birkaçına sözleşmedeki hüküm yoluyla tanınmış olabilir. Bu durumda fesih hakkına sahip olan ortak fesih hakkını kullanabilir.
Önemle belirtmek gerekir ki adi ortaklık durumunda ticari ortaklıklarda olduğu gibi eşit yetki kuralı bulunmamaktadır. Yani fesih hakkı sözleşme yoluyla bir ya da birkaç ortağa tanınabilir. Bununla birlikte fesih hakkını kullanan ortağın ortaklıktan ayrılması halinde şartları bulunuyorsa diğer ortaklar adi ortaklığa kaldığı yerden devam edebilirler.
3. Adi Ortaklığın Tasfiyesi
Adi ortaklıkta tasfiye, ortaklığın tasfiyesi veya ortaklık payının tasfiyesi şeklinde gerçekleşir. Ortaklık payının tasfiyesi ortaklardan birinin ortaklıktan çıkması halinde çıkan veya çıkarılan ortağaın payının kendiliğinden diğer ortaklara paylara oranında geçmesidir. Bu duruma ortaklık payının tasfiyesi denir. Ortaklığın tasfiyesi ise adi ortaklığın sona ermesi durumudur.
4. Adi Ortaklıkta Tasfiye Görevlisi Atanması
Adi ortaklığın sona ermesine bağlı olarak tasfiye görevlisi ortaklığın tasfiyesi için görevlendirilebilir. Tasfiye memuru ortaklık sözleşmesi yoluyla belirlenmiş olabileceği gibi mahkeme kararı ya da ortakların sonrasında alacakları karar veya tüm ortakların tasfiye görevlisi olarak çalışması şeklinde atanabilir.
5. Adi Ortaklığın Tasfiyesi Nasıl Yapılır?
Adi ortaklığın tasfiyesi konusunda Türk Borçlar Kanunu 622. ve devam maddelerinde kazanç ve zararın paylaşımına ilişkin hükümler düzenlenmiştir. Kanunun 642. Ve devamındaki maddelerinde ise tasfiyeye dair düzenlemeler bulunmaktadır. İlgili düzenlemelere göre ortaklığın mal varlığı tespit edilir. Ortaklığın alacakları tasfiye edilir ve varsa borçları ödenir.
Ortaklar tarafından ortaklığın kullanımına sunulan mal varlığı ve giderler iade edilir. Sonrasında ortaklara katılım payı olarak ortaya konulan değer iade edilir. Katılım payı ortaya konulan şeyin değeri değil, o şeye katılım anında biçilen değerdir. Dolayısıyla iade edilecek katılım payı da o değer olacaktır. Tasfiyenin ardından ortaklığa ait artı bir değerin kalması veya zararın bulunması halinde ise ortaklar bu duruma katılım payları oranında katlanacaktır.
6. Adi Ortaklığın Sona Ermesi – Yetkili ve Görevli Mahkeme
Adi ortaklık tacirler arasında kurulmuş ise görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemeleri olacaktır. Şayet tacir dışındaki kişiler arasında kurulmuş ise görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemeleri olacaktır. Yetkili mahkeme ise tarafların tacir olup olmaması, sözleşmede yetkiye dair herhangi bir düzenlemenin bulunup bulunmadığı durumlarına göre değişecektir.
Av. Ramazan Bayram / Aralık 2024