Evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeni ile boşanma davası, eşler arasındaki uyumun kalıcı olarak bozulduğu ve ortak yaşamın sürdürülemez hale geldiği durumlarda gündeme gelir. Bu dava türü, evliliğin devamının taraflar için artık mümkün olmadığı hallerde başvurulabilecek en önemli hukuki yollardan biridir.
1. Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Ne Demek?
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, diğer adıyla şiddetli geçimsizlik, Türk Medeni Kanunu’nda yer alan genel boşanma sebeplerinden biri olup bir çok olay nedeniyle evliliğin sürdürülmesinin taraflardan beklenemeyecek kadar güç olmasıdır. Evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıyla eşler arasında ortak hayatı sürdürme isteği ve arzusu tükenmekte, eşler arasında fikir ve duygu ayrılığı yaşanmaktadır.
Türk Medeni Kanunu’nun 166/1. Maddesi ile evlilik birliğinin temelinden sarsılmasını bir boşanma nedeni olarak belirtmiştir.
“Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.”
Tarafların şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanmasında hakimin takdir yetkisi bulunmaktadır. Hakim takdir yetkisini kullanırken taraflar arasında yaşanan olayların, ortak hayatın sürdürülmesini çekilmez hale getirip getirmediğini inceleyecektir. Ortak hayatın sürdürülmesi taraflar için çekilmez bir hal almış ise tarafların boşanmasına karar verilecektir.
2. Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nedeni ile Boşanmanın Şartları
Şiddetli geçimsizlik ve evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeni ile boşanmaya karar verilebilmesi için hakim tarafından eşler arasında evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının tespiti gerekmektedir. Hakim bu tespiti yaparken takdir hakkını kullanacak ve kimi şartların mevcut olup olmadığını inceleyecektir.
2.1. Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması
Eşler arasında üstesinden gelinemeyecek derecede birçok olayın yaşanması ve evlilik birliğini sürdürme gayesinin tükenmesi evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını göstermektedir. Eşler arasında çok ciddi ve şiddetli bir geçimsizlik veya anlaşmazlık şeklinde kendini gösteren evlilik birliğinin temelinden sarsılması söz konusu boşanma davasındaki ilk şarttır.
2.2. Ortak Hayatın Sürdürülememesi (Çekilmezlik Şartı)
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeni ile boşanma davasında, evliliği temelinden sarsan olaylar sonucu eşlerden biri veya her ikisi için ortak hayatın sürdürülmesinin son derece güç olması gerekmektedir. Yani evliliğin temelinden sarsılması tek başına yeterli gelmemekte aynı zamanda evliliği temelinden sarsan olayların ortak hayatı çekilmez hale getirmesi gerekmektedir. Eşlerden biri veya her ikisinin evliliğin getirmiş olduğu yükümlülükleri yerine getirmemesi ortak hayatı çekilmez hale getiren bir örnektir. Ortak hayatın çekilmez hale gelmesi yalnızca bir eş için dahi mevcut hale gelmiş ise boşanma için gerekli koşulların oluştuğu kabul edilmelidir.
2.3. Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılmasında Kusur
TMK açısından kusur, eşlerden birinin evlilik birliğine aykırı davranışlarıdır. Ancak evlilik birliğinin temelinden sarsılması, kusura bakılmaksızın boşanma gerekçesi olarak görülebilir. Yani, taraflardan biri veya her ikisi de kusurlu olsun ya da olmasın, evlilik sürdürülmesi imkânsız hâle gelmişse boşanma mümkündür. Ancak kusur, boşanma kararında maddi ve manevi tazminat talebi ile nafaka talebine doğrudan etki eder (TMK m.174, 175). Kusurlu eş, kusursuz eşe karşı tazminat ödemekle yükümlü olabilir.
3. Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nedeni ile Boşanmada Kusurun Önemi
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeni ile boşanma davasında kusurun boşanma kararına etki etmediği ancak boşanmanın sonuçlarından olan maddi ve manevi tazminat ile nafaka talebine doğrudan etki ettiği yukarıda ifade edilmişti. Türk Medeni Kanunu, kusurlu eşin kusursuz eşe karşı maddi ve manevi tazminat ödemesi yükümlülüğünü düzenleyerek, evlilik birliğinin ihlali sonucunda ortaya çıkan adaletsizliği gidermeyi amaçlar.
Maddi tazminat, boşanma sürecinde kusurlu eşin neden olduğu ekonomik zararları karşılamak amacıyla talep edilir. Örneğin, evlilik yükümlülüklerini yerine getirmeyen, aileyi maddi açıdan zor duruma sokan veya boşanmaya yol açan davranışlarda bulunan eş, maddi tazminat ödemekle yükümlüdür. Bu tazminatın miktarı, kusurlu davranışın niteliği, eşin uğradığı ekonomik kayıp ve yaşam standartlarının düşmesi gibi unsurlar göz önünde bulundurularak belirlenir.
Manevi tazminat ise boşanmanın taraflar üzerinde yarattığı ruhsal ve duygusal zararlara karşılık gelir. Eşlerden birinin şiddet, aldatma, aşağılama veya hakaret gibi davranışları, manevi tazminat talebinin ortaya çıkmasına neden olur. Mahkeme, manevi tazminat miktarını belirlerken kusurun ağırlığını, süresini ve kusursuz eş üzerinde yarattığı psikolojik etkiyi dikkate alır.
Kusursuz eş, boşanmanın getirdiği duygusal yük nedeniyle bu tazminatı talep edebilir ve kusurlu eş bu yükümlülükten kaçamaz. Kusurun ağırlığı, hem maddi hem manevi tazminat miktarını doğrudan etkiler. Boşanmaya doğrudan yol açan ağır kusurlu davranışlar, tazminatın yüksek olmasına yol açarken, orta derecede kusurlu davranışlarda tazminat sınırlı olabilir.
Kusursuz eş, hem maddi hem de manevi tazminat hakkına sahiptir ve mahkeme, kusurun boşanmaya olan etkisini dikkate alarak adil bir çözüm sağlar. Boşanma kararının kesinleşmiş olması ve kusurun boşanmaya doğrudan etkisinin bulunması, tazminat talebi açısından gerekli şartlardandır. Sonuç olarak evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeni ile boşanma davasında kusur boşanma kararı için şart olmasa da tazminat ve nafaka talepleri açısından belirleyici bir önem sahiptir.
4. Evlilik Birliğini Temelden Sarsan Nedenler
Evlilik birliğini temelden sarsan nedenler kanunda sayılmamıştır. Dolayısıyla uygulama yoluyla şekillenmiş ve hakimin takdir yetkisine bırakılmıştır. Hakim, eşlerin boşanma isteğine yol açan olayların evlilik birliğini temelinden sarsıp sarsmadığını takdir edecektir.
Uygulamada en sık görülen nedenler: Eşler arasında iletişimsizlik, geçimsizlik, şiddet, aşağılama, aldatma, bağımlılık sorunları ve ilgisizlik ile duygusal bağın zayıflamasıdır.
Boşanma talebinde bulunan eşin somut olaylarla evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ispat etmesi gerekir.
5. Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nedeni ile Boşanmanın Sonuçları
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeni ile boşanma, Türk Medeni Kanunu çerçevesinde hem tarafların hukuki durumunu hem de mal, velayet ve tazminat gibi sonuçları doğrudan etkiler. Bu boşanma türünde, evlilik birliğinin sürdürülmesi imkânsız hâle geldiği için mahkeme boşanma kararı verir; tarafların boşanmayı istemesi veya istememesi, evliliğin temelinden sarsıldığı durumlarda sürecin işlemesine engel değildir.
Boşanmanın en önemli sonuçlarından biri, maddi ve manevi tazminat hakkıdır. Evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına sebep olan kusurlu eş, kusursuz eşe karşı maddi ve manevi tazminat ödemekle yükümlüdür. Maddi tazminat, ekonomik kayıpları ve yaşam standardındaki düşüşü kapsarken, manevi tazminat boşanmanın yol açtığı psikolojik ve duygusal zararlara karşılık gelir. Kusursuz eş, tazminat talep ederek adaletin sağlanmasını sağlayabilir.
Boşanmanın bir diğer önemli sonucu mal rejimi ve mal paylaşımıdır. Eşler evlilik boyunca edinilen malları, Türk Medeni Kanunu’ndaki mal rejimi kuralları çerçevesinde paylaşırlar. Kusurun varlığı, mal paylaşımında dikkate alınır: Kusurlu eş, edinilmiş mallardan daha az pay alabilir veya mal rejiminin etkileri sınırlanabilir. Bu düzenleme, boşanmada adil dengeyi sağlamayı amaçlar.
Velayet ve nafaka da boşanmanın önemli sonuçları arasında yer alır. Evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıyla boşanan çiftlerin çocukları varsa, velayet mahkeme kararıyla belirlenir. Kusurlu eş, velayet konusunda dezavantajlı duruma düşebilir ve çocukların bakımı için nafaka ödemekle yükümlü olabilir. Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları, ebeveynin geliri ve kusurun ağırlığı dikkate alınarak belirlenir. Özetle, evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeni ile boşanma, tarafların hem ekonomik hem de kişisel yaşamını etkileyen sonuçlar doğurur. Maddi ve manevi tazminat, mal paylaşımı, velayet ve nafaka gibi hukuki sonuçlar, kusurun varlığı ve ağırlığıyla doğrudan ilişkilidir.
6. Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nedeni ile Boşanma Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeni ile boşanma davalarında görevli mahkeme, Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca belirlenmiştir. Boşanma davaları, aile mahkemelerinin görev alanına girer. Bu nedenle davalar öncelikle aile mahkemesinde görülür. Eğer davanın açıldığı yerde aile mahkemesi yoksa, boşanma davası asliye hukuk mahkemesi tarafından görülür. Yetkili mahkeme ise davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi veya eşlerin son altı ay beraber yaşadıkları yer mahkemesidir.