1. Meslek Hastalığı Nedir ?
Meslek hastalıkları İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu‘nda düzenlenmiştir. Genel tanımıyla meslek hastalığı, işçinin işin yürütülmesinden dolayı maruz kaldığı riskler nedeniyle işçinin bedensel veya ruhsal bütünlüğünde yaşanan bozulmadır.
Yapmış olduğu iş nedeniyle bedensel veya ruhsal bütünlüğü bozulan işçi, meslek hastalığı nedeniyle tazminat davası açabilir. Açılacak tazminat davası kapsamında işçi geçici geçici iş göremezlik tazminatı, sürekli iş göremezlik tazminatı, ölüm geliri, evlenme ödeneği ve cenaze giderlerini talep edebilir. Bununla birlikte işçi meslek hastalığı sonucu hayatını kaybetmiş ise işçinin destek olduğu kişiler destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir.
2. Meslek Hastalığı Şartları Nelerdir ?
İşçinin yaşadığı hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi belli şartların varlığına bağlıdır. Buna göre;
2.1. İşçi olma şartı: Meslek hastalığı nedeniyle hukuki hak ve taleplerde bulunabilecek kişi sigortalı işçidir. Buna karşın işçi sigortalı çalışmasa dahi tespit davası yoluyla sigortalılığını tespit ettirerek buna bağlı olarak meslek hastalığından doğan haklarını talep edebilir.
2.2. Hastalığın işin yerine getirilmesi nedeniyle oluşması şartı: Meslek hastalığı işçinin yürüttüğü iş nedeniyle ortaya çıkmış olmalıdır. Bu nedenle hastalık ile yürütülen iş arasında doğrudan bir bağ oluşmalıdır.
2.3. Zaman şartı: Meslek hastalığı için aranan bir diğer şart hastalığın belirli bir zaman dilimi içerisinde meydana gelmiş olmasıdır. Meslek hastalığı yürütülen iş nedeniyle zaman içerisinde yavaş yavaş ortaya çıkan bir hastalıktır. Dolayısıyla hastalık tekrarlanan iş nedeniyle ortaya çıkmalıdır.
2.4. Hastalığın kurum listesinde yer alması: Meslek hastalığının bir diğer şartı hastalığın kurum tarafından çıkarılan yönetmelikte bulunan meslek hastalığı listesinde yer almasıdır. Ancak bu şart mutlak nitelikte değildir. Listede yer almayan bir hastalığın Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu tarafından meslek hastalığı sayılabilmesi mümkündür.
3. İş Kazası ve Meslek Hastalıkları Hangileridir ?
Meslek hastalıkları genel başlıkları olarak Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü’nün 5. Maddesinde belirtilmiştir. İlgili düzenlemeye göre aşağıdaki rahatsızlıklar meslek hastalığıdır.
Meslek Hastalığı Örnekleri
- Baş arızaları (Kafa kemikleriyle ilgili kırık ve eklem bozuklukları; nörolojik hastalıklar; kafa içinde basınç artışı ya da beyin kanamaları gibi nöroşirurji ile ilgili hastalıklar; travma sonrası stres bozukluğu, mesleki depresyon ve anksiyete, mesleki psikozlar vb. psikiyatrik arıza ve hastalıkları)
- Göz arızaları (fotokeratit, kuru göz sendromu, mesleki katarakt, retinal hasar vb.)
- Kulak arızaları (gürültüye bağlı işitme kaybı, tinnitus, barotravma, vestibüter bozukluk vb.)
- Yüz arızaları (yüz sinir felci, mesleki akne, dermatit vb.)
- Boyun arızaları (boyun fıtığı, RSI, boyun eğriliği, boyun düzleşmesi vb.)
- Göğüs hastalıkları (pnömokonyoz, asbestoz, tüberküloz, plevra hastalıkları vb.)
- Omuz ve kol arızaları (tendon iltihabı, bursit, dirsek tünel sendromu vb.)
- El bileği ve el arızaları (karpal tünel sendromu, tetik parmak, peritenditit vb.)
- El parmakları arızaları
- Omurga arızaları (disk hernisi, komber spinal stenoz vb.)
- Pelvis ve alt ekstremite arızaları
- Endokrin, metabolizma, kollagen doku, periferik damar hastalıkları, hematolojik ve romatoid hastalıklar
- Deri arızaları ve yanıklar (alerjik dermatit, akne, alerjik eczama vb.)
4. Meslek Hastalığının Tespiti
Meslek hastalığının tespiti, çalışanın sağlık sorununun iş yeri koşullarıyla bağlantılı olup olmadığını belirlemek için tıbbi ve hukuki bir süreçtir. Bu süreç, hastalığın doğru tanımlanması, değerlendirilmesi ve yasal hakların korunması açısından kritik öneme sahiptir. İşçi yaşadığı sağlık sorunlarının iş yerindeki koşullardan kaynaklandığını düşündüğünde iş yeri hekimi veya bir sağlık kuruluşuna başvurur.
Çalışanın yaşadığı rahatsızlığın iş yeri ortamı ile ilgili olabileceğinin değerlendirilmesi halinde işçi gerekli tespitlerin yapılabilmesi için yetkili sağlık kuruluşuna sevk edilir. Yetkili sağlık kuruluşları Sosyal Güvenlik kurumu tarafından belirlenmektedir. İlgili sağlık kuruluşları işçinin yaşadığı rahatsızlığın meslek hastalığı olup olmadığını ve öyleyse maluliyet oranının ne olduğunu tespit edecektir. İşçinin yaşadığı rahatsızlığın meslek hastalığı olmadığı yönünde tespit yapılması halinde meslek hastalığının tespiti için İş Mahkemesi’nde tespit davası açılabilir.
5. Meslek Hastalığı Bildirimi
Meslek hastalığı bildirimi, çalışanın iş yerindeki koşullar nedeniyle ortaya çıkan bir hastalığın yetkili makamlara resmi olarak bildirilmesi işlemidir. Türkiye’de bu süreç, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve ilgili yönetmeliklere dayanır. Bildirimin doğru ve zamanında yapılması, hem çalışanın haklarının korunması hem de işverenin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi açısından önemlidir.
Meslek hastalığı bildirimini işveren çalışan ve sağlık kuruluşları yapabilir. Bildirim Sosyal Güvenlik Kurumu İl Müdürlüklerine yapılır. İşveren tarafından durum öğrenildikten sonra en geç 3 iş günü içinde sağlık kuruluşu tarafından ise 10 gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirim yapılmalıdır.
6. Meslek Hastalığı Nedeniyle Tazminat Talepleri
Mesleki hastalıklar nedeniyle işçi geçici iş göremezlik tazminatı, sürekli iş göremezlik tazminatı, tedavi giderleri, gelir kaybı ve manevi tazminat taleplerinde bulunabilinir. İşçinin meslek hastalığı nedeniyle hayatını kaybetmesi halinde hayattayken destek olduğu kimseler destekten yoksun kalma tazminatı talebinde bulunabilirler.
7. Meslek Hastalığı Nedeniyle İşverenin Sorumluluğu
İşveren işçiye karşı bakım gözetim ve koruma yükümlülüğü altındadır. Bu yükümlülük işçinin yürüttüğü işi sağlıklı koşullarda yerine getirmesini de kapsamaktadır. Dolayısıyla işveren iş yerindeki sağlık koşullarından ve olası risklere karşı işçiyi korumak ve bu amaçla gerekli tedbirleri almaktan sorumludur.
İşverenin sorumluluğu kaçınılmazlık ilkesine göre tespit edilir. Kaçınılmazlık ilkesine göre meydana gelen hastalık ile ilgili işveren gerekli tüm önlemleri almış olsa dahi ortaya çıkan hastalıktan yine de sorumlu tutulmasıdır. Ancak önemle belirtmek gerekir ki kaçınılmazlık ilkesinin vuku bulduğu durumlarda işverenin tazminat sorumluluğunda takdiri indirim yapılacaktır. Yargıtay vermiş olduğu bir kararda kaçınılmazlık ilkesinin somut olayda vuku bulması nedeniyle işverenin yüzde 60 işçinin ise yüzde 40 sorumlu olduğunu karara bağlamıştır.
8. Meslek Hastalığına Bağlı Tazminat Taleplerinde Etkili Olan Faktörler
Meslek hastalığı nedeniyle tazminat talebinde bulunan işçinin hak kazanacağı tazminat miktarı bazı faktörlere göre değişkenlik göstermektedir. Aşağıda etkili olan bazı faktörler belirtilmiştir.
8.1. Hastalığın türü
Meslek hastalığının türü tazminat miktarını doğrudan etkilemektedir. İşçinin yaşadığı rahatsızlığa bağlı olarak işgücü kaybı hesaplanır.
8.2. Çalışanın iş göremezlik durumu
İşçinin hastalık nedeniyle iş göremez hale gelip gelmediği, hastalığın derecesi ve iş gücü kaybı oranı hesaplanır. İş göremezlik oranı hastalığın türüne etkilerine ve çalışan üzerindeki etkisine bağlı olarak belirlenir.
8.3. Gelir kaybı
Çalışanın iş gücü kaybı nedeniyle uğradığı gelir kaybı hesaplanır. Gelir kaybı işçinin normalde elde ettiği gelir esas alınarak hesaplanmaktadır.
8.4. İşçinin yaşı ve sosyal güvenlik durumu
İşçinin yaşı hak kazanacağı tazminat miktarını doğrudan etkilemektedir. Örneğin sürekli iş göremezlik tazminatı talebinde bulunacak işçinin hak kazanacağı tazminatta işçinin yaşı son derece etkili olacaktır.
8.5. Sigorta durumu ve prim ödemeleri
İşçinin SGK’ya düzenli prim ödemeleri tazminat hesaplamasında bir diğer önemli faktördür. Sigorta primlerinin düzgün ödenip ödenmediği tazminat miktarını doğrudan etkiler.
Meslek Hastalığı Zamanaşımı
Meslek hastalığı nedeniyle işçinin SGK’dan gelir veya tazminat talebinde bulunmak için hastalığın ilk teşhis edildiği tarihten itibaren 10 yıl içinde kuruma başvuru yapması gerekir. İlgili sürenin geçmesi ile işçinin hakları zamanaşımına uğrar. Bununla birlikte işçi meslek hastalığı nedeniyle iş akdini feshetmiş ve kıdem tazminatı, fazla mesai gibi haklarını talep edecekse 5 yıllık zamanaşımına riayet etmesi gerekir.
Yetkili ve Görevli Mahkeme
Meslek hastalığı nedeniyle tazminat davalarında görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise davalı gerçek veya tüzel kişinin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesidir.
Av. Ramazan Bayram / Ocak 2025