1. Mirasçılıktan Çıkarma Nedir?
Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakanın belirli şartların varlığı halinde, saklı pay sahibi olsa dahi, mirasçılarını mirastan ve mirasçılık sıfatından men ettiği, ölüme bağlı bir tasarruf işlemidir. Bu işlem, miras paylaşımını doğrudan etkileyen hukuki sonuçlar doğurur.
Genel kural olarak, mirasbırakanın, saklı pay sahibi mirasçıların bu yasal paylarını zedeleyecek şekilde ölüme bağlı bir tasarrufta bulunması mümkün değildir. Türk Medeni Kanunu‘nda yer alan hükümler, bu çerçevede mirasbırakanın tasarruf serbestisini belirli ölçüde kısıtlamaktadır. Ancak mirasçılıktan çıkarma gibi kimi durumlar bu sınırlandırmanın istisnasını oluşturmaktadır.
Mirasçılıktan çıkarma (mirastan men etme) Türk Medeni Kanunu’nun 510. ve 513. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Saklı paya sahip mirasçının, mirasbırakan hayattayken onun malvarlığına ya da miras düzenine zarar verecek şekilde davranması halinde, bu tutumun sonuçsuz kalmaması adına kanunda özel bir yaptırım mekanizması öngörülmüştür.
Kanundaki bu düzenleme, mirasbırakanın iradesine zarar veren eylemlere karşı saklı pay kurumunun korunmasını amaçlamaktadır.. Aksi halde zarar verici davranışlarda bulunan saklı pay sahibi mirasçı ile diğer mirasçılar arasında herhangi bir fark kalmayacak ve miras bırakan tüm zarar verici davranışlarına rağmen mirasçısına miras bırakmak zorunda kalacaktır.
Bu ise saklı pay konusundaki kanuni düzenlemenin amacına aykırılık teşkil etmektedir. Zira saklı pay konusunda düzenleme getirilmesinin nedeni, aile bağları nedeniyle saklı pay sahiplerinin mirasbırakanın mirası üzerinde asgari düzeyde dokunulmaz bir hakkının bulunduğu düşüncesidir.
2. Mirastan Çıkarma Sebepleri – Türleri
Mirasçılıktan çıkarma işlemi, mirastan cezalandırıcı çıkarma (cezai ıskat) ve mirastan koruyucu çıkarma olarak 2 farklı şekilde yapılmaktadır.
Mirastan cezai çıkarma iki sebeple söz konusu olur.
- 1- Mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi.
- 2- Miras bırakan ile aile üyelerinden birine karşı aile hukukundan doğan zorunluluklarını yerine getirmemesi.
Mirastan cezai çıkarma bu nedenlerle gerçekleştirilen bir mirasçılıktan çıkarma türüdür. Uygulamada sıklıkla karşılaşılan mirastan çıkarma cezai nedenle olandır.
Koruyucu amaç taşıyan mirastan çıkarmada ise mirasbırakan, borçlarını ödeyemeyecek durumda olduğu resmi olarak belgelenmiş altsoyunu, saklı payının yalnızca yarısı bakımından miras hakkından yoksun bırakabilir. Bununla birlikte, mirasbırakan, mirastan çıkarılan kişinin saklı payının yarısını, onun mevcut ve ileride doğacak çocuklarına tahsis etmekle yükümlüdür.
3. Mirastan Cezai Çıkarma ile Mirastan Koruyucu Çıkarma Arasındaki Farklar
Mirastan koruyucu çıkarma Türk Medeni Kanunu’nun 513. Maddesinde düzenlenmektedir. Yukarıda açıklandığı üzere koruyucu çıkarma mirasçının cezalandırılmasını değil mirasçının borçlarını ödemeden aciz bulunması nedeniyle mirasın tamamının alacaklılara geçmesine engel olunarak mirasçının altsoyunun korunmasını amaçlamaktadır. Her iki çıkarma türleri arasında bazı farklılıklar bulunmaktadır.
Mirasçılıktan cezalandırıcı çıkarma mirasçının eylemleri nedeniyle cezalandırılmasını amaçlayan bir çıkarmadır. Mirastan koruyucu çıkarma ise borç ödemeden aciz bulunan mirasçının altsoyunun korunmasını ve mirastan yararlanmasını amaçlayan bir çıkarmadır.
- Mirasçılıktan cezalandırıcı çıkarma tüm mirasçılar için uygulanabilirken mirasçılıktan koruyucu çıkarma ise yalnızca borç ödemeden aciz bulunan mirasçı için uygulanabilir.
- Mirasçılıktan cezalandırıcı çıkarma çıkarılacak mirasçının bütün saklı payı için yapılabilirken mirasçılıktan koruyucu çıkarma mirasçının saklı payının yarısı için yapılabilir.
- Cezalandırıcı çıkarmada mirasbırakan çıkarılan mirasçının miras payının tamamı üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunabilir. Koruyucu çıkarmada ise miras bırakan çıkarılan mirasçının saklı payının yarısını onun altsoyuna özgülemek zorundadır.
4. Kimler Mirasçılıktan Çıkarılabilir?
Mirasçılıktan çıkarma, saklı pay sahibi mirasçılara yönelik yapılabilen ölüme bağlı bir tasarruf işlemidir. Bu işlem kanunda açıkça belirtilen saklı pay sahibi mirasçılar dışındaki mirasçılara ya da vasiyet alacaklılarına karşı gerçekleştirilemez. Saklı pay sahibi mirasçılar Türk Medeni Kanunu 505. maddesi uyarınca mirasbırakanın alt soyu, anne ve babası ile eşidir. Evlilik dışı çocuklar ile evlatlık edinenlerde saklı pay sahibidirler. Bununla birlikte her saklı pay sahibine karşı mirasçılıktan çıkarma işlemi yapılamaz.
Mirasçılıktan çıkarılacak saklı pay sahipleri çıkarma eğer ki cezalandırıcı çıkarma ise mirasbırakanın şahsına ve ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülükleri yerine getirmemiş bir mirasçı olmalıdır. Şayet mirastan çıkarma türü olarak koruyucu çıkarma söz konusu olursa, saklı pay sahibi mirasçının borçlarını ödeyemediğini gösteren resmi bir aciz belgesine sahip olması gerekmektedir.
5. Mirasçılıktan Çıkarma Hangi Koşullarda Geçerlidir?
Mirastan çıkarma işleminin geçerli olabilmesi için belirli şartların varlığı gerekmektedir. Cezalandırıcı mirasçılıktan çıkarma (mirastan ıskat) için aşağıdaki şartların mevcudiyeti gerekmektedir:
- Kanunda sayılan bir çıkarma nedeni bulunmalıdır. Bu nedenler sınırlı sayıda olup harici nedenlerle mirasçılıktan çıkarma işlemi gerçekleştirilemez.
- Mirasçının, mirasbırakana ya da onun yakın çevresinden bir kişiye karşı ciddi bir suç teşkil eden eylemde bulunması durumu. Önemle belirtmek gerekir ki burada alelade herhangi bir suçtan değil, ağır bir suçun işlenmesinden bahsedilmektedir.
- Mirasçının, mirasbırakana karşı aile hukukuna dayanan sorumluluklarını ciddi biçimde ihmal etmesi.
- Mirasçılıktan çıkarılacak mirasçının saklı pay sahibi olması.
- Mirasbırakanın mirasçılıktan çıkarma iradesini ölüme bağlı tasarruf işlemi olarak açıklaması.
Mirasçılıktan koruyucu çıkarma işleminin şartları ise aşağıdaki gibidir:
- Çıkarılacak mirasçının saklı pay sahibi olması.
- Çıkarılacak mirasçının borçlarını ödemeden aciz olması.
- Murisin (mirasbırakan) koruyucu mirasçılıktan çıkarma işlemini ölüme bağlı bir tasarruf işlemi ile ifade etmesi.
6. Mirasçılıktan Çıkarma Hangi Şekilde Yapılmalıdır?
Mirasçılıktan çıkarmanın hukuki açıdan sonuç doğurması şeklen geçerliliğine bağlıdır. Bu şekil ölüme bağlı bir tasarruf işlemidir. Ölüme bağlı tasarruf işlemleri şeklen miras sözleşmesi veya vasiyetnamedir. “Mirasbırakanın sözlü beyanları ya da resmi şekle uygun olmayan yazılı ifadeleri, mirastan çıkarma işlemi olarak kabul edilemez. Bu nedenle, geçerli sayılabilmesi için mirastan çıkarma mutlaka ölüme bağlı tasarruf niteliğinde ve yasal şekil şartlarına uygun biçimde yapılmalıdır.
Mirasçılıktan çıkarma (mirastan ıskat) işlemi tek taraflı bir irade işlemi olması sebebiyle miras sözleşmesi ile değil vasiyetname ile yapılmalıdır. Mirasbırakan çıkarma iradesini açık biçimde ifade etmeli ve çıkarma nedenini de göstermelidir.
Mirasçılıktan çıkarma işleminin geçerli olabilmesi için yasal şekil şartlarına tam olarak uyulması büyük önem taşır. Bu nedenle, hak kayıplarının ve usul hatalarının önüne geçilmesi adına sürecin bir miras avukatı rehberliğinde yürütülmesi son derece faydalı olacaktır.
7. Mirasçılıktan Çıkarmaya Karşı Açılabilecek Davalar
Mirasbırakan tarafından ölüme bağlı bir tasarruf işlemi ile gerçekleştirilen mirasçılıktan çıkarmanın, çıkarılan mirasçı tarafından çeşitli nedenlerle geçersiz olduğu iddia edilebilir. Mirasbırakanın gerçekleştirdiği mirasçılıktan çıkarma işlemi;
- Ölüme bağlı bir tasarruf işlemi ile gerçekleştirilmemesi,
- Mirasçılıktan çıkarma nedeninin gösterilmemesi
- Mirasçılıktan çıkarma nedeninin gerçeğe aykırı olması
- Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruf işlemi sırasında hukuki işlem gerçekleştirme ehliyetine sahip olmaması
- Mirasbırakanın mirasçılıktan çıkarma nedeninde yanılgıya düşmesi
gibi nedenlerle mirasçılıktan çıkarılan mirasçı tenkis davası veya iptal davası açabilir. İptal veya tenkis davası, mirasçının mirasçılıktan çıkarma işlemini öğrenmesinden itibaren 1 yıl, herhalde ise 10 yıllık sürenin geçmesi ile zamanaşımına uğrar.
Av. Ramazan Bayram / Mayıs 2025