Miras paylaşımı sürecinde yaşanabilecek anlaşmazlıkları önlemek amacıyla taraflar arasında çeşitli hukuki düzenlemelere başvurulabilir. Bu düzenlemelerden biri olan mirastan feragat, mirasçının miras hakkından bilinçli olarak vazgeçmesini konu alır. Bu bağlamda, miras paylaşımında önleyici bir rol üstlenen bu hukuki aracın ne anlama geldiğini daha iyi kavrayabilmek için önce mirastan feragat sözleşmesi nedir sorusuna yanıt vermek gerekir.
1. Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir?
Miras sözleşmelerinin çeşitlerinden biri olan mirastan feragat sözleşmesi Türk Medeni Kanunu’nun 528. İle 530. Maddeleri arasında düzenlenmiştir. Bu sözleşme, miras bırakan ile mirasçı arasında düzenlenen ve mirasçının mirastan vazgeçmeyi taahhüt ettiği bir sözleşmedir.
Bu sözleşme ile mirasçı, miras hakkından kısmen veya tamamen vazgeçebilir. Bu durumda tam ya da kısmi feragat sözleşmesi gündeme gelecektir. Kısmi feragatte mirasçı sıfatını korumakta, mirasın belli bir payından vazgeçmektedir. Bununla birlikte mirasçı mirastan feragat etmesi karşılığında belli bir karşılık alıyorsa ivazla mirastan feragat sözleşmesi, mirasçı karşılıksız biçimde mirastan feragat ediyorsa ivazsız mirastan feragat sözleşmesi olacaktır.
2. Mirastan Feragat Sözleşmesi Tarafları
Mirasbırakan sözleşmeyi her türden mirasçısı ile yapabilir. Bu açıdan sözleşmenin tarafları mirasbırakan ile mirasçıdır. Nitekim Medeni Kanun’un 528. Maddesine göre “mirasbırakan, bir mirasçı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir.” hükmü ile bu konuya açıklık getirmiştir.
Sözleşmenin tarafı olan mirasçı herhangi bir zümreden mirasçı olabileceği atanmış bir mirasçı da olabilir. Bununla birlikte saklı pay sahibi olmayan mirasçılar için mirasbırakanın mirastan feragat sözleşmesi yapmasına gerek yoktur. Miras bırakan atanmış mirasçıları ya da saklı pay sahibi olmayan mirasçıları ölüme bağlı tasarruf ile her zaman mirastan uzaklaştırabilir.
3. Mirastan Feragat Sözleşmesi Türleri
Bu sözleşme kısmi feragat sözleşmesi, tam feragat sözleşmesi ile ivazlı ve ivazsız mirastan feragat sözleşmesi olarak çeşitlere ayrılmaktadır.
3.1. İvazlı veya İvazsız Feragat Sözleşmesi
İvazlı Mirastan Feragat Sözleşmesi
Feragat sözleşmesi belli bir karşılık dahilinde yapılıyorsa ivazlı feragat gündeme gelecektir. Uygulamada mirastan feragat, çoğunlukla miras bırakan ile mirasçı arasında karşılıklı uzlaşıyla gerçekleştirilen bir sözleşme yoluyla yapılır. Karşılıklı yapılan feragat sözleşmelerinde mirasçı, alması muhtemelen miras payını sözleşme sırasında almakta ve böylece ileride doğacak olan miras hakkından vazgeçmektedir.
İvazsız Feragat Sözleşmesi
İvazsız sözleşmede mirasçının herhangi bir karşılık almadan miras hakkından feragat etmesidir. Bu halde mirasçı feragat için herhangi bir talepte bulunmamaktadır.
3.2. Mirastan Tam veya Kısmi Feragat Sözleşmesi
Bu sözleşmenin diğer türleri tam veya kısmi olarak mirastan feragat edilmesidir. Mirastan tam feragat sözleşmesinde mirasçı, miras hakkının tamamından vazgeçmektedir. Mirastan kısmi feragat sözleşmesinde ise mirasçı miras hakkının tamamından değil bir kısmından vazgeçmektedir. Böylece mirasçının miras hakkı kısmi olarak devam etmekte ve mirasçı sıfatını kaybetmemektedir.
4. Mirastan Feragat Sözleşmesi Ehliyet Şartı
Mirastan feragat sözleşmesi, miras bırakan ile yasal mirasçılar arasında yapılan ve mirasçının gelecekteki miras hakkından kısmen ya da tamamen vazgeçmesini sağlayan bir anlaşmadır. Bu sözleşmenin geçerli olabilmesi için yalnızca şekil şartlarına değil, aynı zamanda tarafların ehliyet durumuna da dikkat edilmesi gerekir.
Hukuken geçerli bir feragat sözleşmesi yapabilmek için bireyin belirli şartları taşıması zorunludur. Türk Medeni Kanunu’nun 503. maddesi, bu konuda açık bir düzenleme içermektedir. İlgili hükme göre, “miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmak, ayrıca kısıtlı bulunmamak” gerekir. Bu ifade, yalnızca mirastan feragat sözleşmesi için değil, tüm miras sözleşmeleri bakımından geçerlidir.
Dolayısıyla sözleşme yoluyla mirastan feragat edecek kişinin, akli melekelerini kullanabilme yeteneğine yani ayırt etme gücüne sahip olması temel bir koşuldur. Bunun yanında sözleşme yapacak tarafın reşit (ergin) olması ve herhangi bir yasal kısıtlama altında bulunmaması da gerekmektedir.
Miras sözleşmesi yapma ehliyeti bulunmayan kişilerin yaptığı mirastan feragat işlemleri hukuken geçersiz sayılır ve ileride miras paylaşımı sırasında ciddi uyuşmazlıklara yol açabilir. Bu nedenle, mirastan feragat sürecinde ehliyet kontrolü, şekil şartı kadar önemli bir unsurdur.
5. Mirastan Feragat Sözleşmesi Şekil Şartı
Mirastan feragat sözleşmesi, miras hukuku kapsamında sıkça başvurulan bir hukuki işlemdir ve geçerli olabilmesi için belirli şekil şartlarına tabi tutulmuştur. Türk Medeni Kanunu’na göre, bu sözleşmenin geçerliliği yazılı şekle bağlanmış olup, resmi şekilde düzenlenmesi zorunludur.
Mirastan feragat şekil şartı, sözleşmenin yalnızca tarafların anlaşmasıyla değil, aynı zamanda noter huzurunda veya sulh hakimi önünde resmi senetle yapılmasını da gerekli kılar. Taraflar arasında yapılan sıradan yazılı anlaşmalar, resmi şekle uygun olmadıkça hukuken geçersiz sayılır.
Dolayısıyla feragat sözleşmesi yapılırken, hem içeriğin açık ve anlaşılır olması hem de yasal şekil kurallarına tam anlamıyla uyulması büyük önem taşır. Aksi halde yapılacak sözleşme geçersiz olacaktır. Bu nedenle sözlü olarak adi yazılı şekilde yapılan mirastan feragat sözleşmeleri geçersizdir.
6. Mirastan Feragat Sözleşmesi İptali
Mirastan feragat sözleşmesi, mirasçının gelecekteki miras hakkından vazgeçmesini sağlayan önemli bir hukuki işlemdir. Ancak bazı durumlarda bu sözleşmenin geçerliliği sorgulanabilir ve sözleşmenin iptali gündeme gelebilir.
Mirastan feragat sözleşmesi iptali, taraflardan birinin iradesinin hile veya aldatma ile sakatlandığı hallerde gündeme gelir. Örneğin, sözleşmenin hile, aldatma, tehdit veya zor kullanılarak imzalatılması durumunda, sözleşmenin hukuki geçerliliği ortadan kalkar. Bu gibi durumlarda taraf, iradesinin sakatlandığını ileri sürerek mirastan feragat iptali talebinde bulunabilir.
Ayrıca, sözleşmeyi imzalayan kişinin hukuki ehliyete sahip olmaması da iptal sebebi olarak değerlendirilir. Ergin olmayan ya da kısıtlı bir kişinin yaptığı sözleşme, hukuken geçersiz sayılabileceği gibi, bu durumun fark edilmesi hâlinde mirastan feragat sözleşmesinin iptali davası açılarak sözleşmenin hükümsüzlüğü mahkeme kararıyla da tescil ettirilebilir.
Önemle vurgulamak gerekir ki, iptal sebepleri yalnızca hile, tehdit veya ehliyetsizlik gibi klasik nedenlerle sınırlı değildir. Herhangi bir şekilde hukuka aykırılık teşkil eden bir unsurun varlığı hâlinde, sözleşmenin iptali mümkündür. Dolayısıyla her somut olay kendi özelinde değerlendirilir ve mahkemeye sunulacak deliller bu süreçte belirleyici olur.
Mirastan feragat sözleşmesinin geçersizliğini iddia eden tarafın, bu iddiasını yargı önünde ileri sürmesi ve ilgili iptal davasını açması gereklidir. Bu davada, sözleşmenin hangi nedenlerle geçersiz olduğu açıkça belirtilmeli ve varsa delillerle desteklenmelidir.
Av. Ramazan Bayram / Mayıs 2025