1. Yardım Nafakası Nedir?
Anayasanın 41. Maddesine göre aile, toplumun temelini oluşturan bir kurumdur. Türk hukukunda aileye verilen önem nedeniyle aileyi oluşturan yakın hısımların birbirleri arasında yardım yükümlülüğü bulunmaktadır. Her ne kadar aile hukukuna ilişkin nafaka çeşitleri genel olarak boşanma hukuku ile ilişkiliyse de yardım nafakası boşanma hukukunun dışında olan bir nafaka türüdür.
Medeni Kanun’unun 364. Ve 366. Maddeleri arasında yardım nafakası düzenlenmiştir. Buna göre, birlikte yaşayıp yaşamadıklarına bakılmaksızın belirli derecede kan hısımlarının birbirlerine karşı, yaşam giderlerinin karşılanması amacıyla ödediği bir nafaka türüdür.
2. Yardım Nafakası Talebinde Kimler Bulunabilir?
Yardım nafakası talebinde aileyi oluşturan yakın kan hısımları bulunabilir. Medeni Kanun’da ise bu kişilerin kimler olduğu sınırlayıcı şekilde sayılmıştır. Kanuna göre nafaka talebinde, alt soy ile üst soy ve kardeşler bulunabilir. Alt soy torunlar ile sınırlı iken üst soy ise dede ve anneanne ile babaanneyle sınırlıdır.
3. Yardım Nafakası Şartları
Bu nafaka türü, hakim tarafından resen nazara alınan bir nafaka türü değildir. Yardım nafakasına hükmedilebilmesi için belirli koşulların mevcudiyeti gerekir. Bu koşullar aşağıda belirtilmiştir:
3.1. Yardım Nafakasının Talep Edilmesi
Yoksul olan ve kendi imkanları ile geçinemeyen kişinin talebinin bulunması gerekir.
3.2. Yoksulluk Hali
Medeni Kanun’un 364. Maddesine göre yardım nafakası için talep etme hakkı bulunan kan hısımlarının, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olmasını şart koşmuştur. Yoksulluk için kanun belirli bir ölçüt koymamış olup konuyu hakimin takdirine bırakmıştır.
3.3. Talep Etme Hakkı Bulunanlar
Yardım nafakası talebinde, üst soy ile alt soy ve kardeşler bulunabilir.
3.4. Nafaka Yükümlüsünün Refah İçinde Bulunması
Nafaka yükümlüsü olan üst soy alt soy ve kardeşlerin refah içinde bulunması bir diğer şarttır.
3.5. Yardım Nafakasında Sıra
Yardım nafakası davası aynen miras hukukunda olduğu gibi bir sıraya göre açılabilir. Buna göre nafaka yükümlülüğünde ilk sıra alt soy ile üst soy iken bunların mevcudiyetinin olmaması halinde talep kardeşlere yöneltilecektir.
4. Yardım Nafakası Talebi
Yardım nafakası hakkında hakim tarafından resen nazara alınarak karar verilemez. Bu nedenle nafaka alacaklısının mahkemeye başvurarak açacağı nafaka davası ile talepte bulunması gerekmektedir.
5. Yardım Nafakası Hesaplama
Bir diğer önemli husus nafaka miktarının hesaplanmasıdır. Nafaka miktarı belirlenirken temel alınacak ölçüt yoksulluk halinin ortadan kaldırılması için gerekli bulunan miktardır. Bunun nedeni ise yardım nafakasının bir zenginleşme aracı değil yoksulluğun kaldırılmasına yönelik ailevi bir dayanışmayı amaç edinmiş olmasıdır. Dolayısıyla yoksulluğun dışında kalan giderler için talepte bulunulamaz. Genel olarak, eğitim, bakım, gıda, giyim gibi yaşamsal ihtiyaçlar için talepte bulunulabilir.
6. Yardım Nafakası Artırım veya Azaltımı
Türk Medeni Kanunu’nun ilgili hükümlerine göre, yardım nafakası ihtiyacın varlığı ve karşı tarafın ödeme gücü dikkate alınarak belirlenir. Ancak zamanla ekonomik koşullar değişebilir, bu da nafaka miktarının yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir. Bu durumda diğer nafaka türlerinde olduğu gibi yardım nafakası için de artırım veya azaltım talebinde bulunulabilir.
6.1. Nafaka Artırım Davası
Nafaka artırım davasında davacı taraf, mevcut nafakanın yetersiz olduğunu ve artan ekonomik ihtiyaçları karşılayamadığını kanıtlamak zorundadır. Örneğin:
- Enflasyon oranlarının yükselmesi,
- Eğitim, sağlık veya yaşam giderlerindeki artış,
- Nafaka borçlusunun gelir durumunun iyileşmesi,
nafaka artırım talebi için gerekçe oluşturabilir.
Dava açılırken, davacının gelir durumunu ve ihtiyaçlarını gösterir belgeler, ayrıca davalı tarafın mali durumunu ortaya koyan deliller sunulmalıdır.
6.2. Yardım Nafakasının Azaltılması
Nafaka borçlusunun mali durumunda ciddi bir düşüş olması veya nafaka alacaklısının ihtiyaçlarının azalması durumunda, nafakanın azaltılması talep edilebilir. Yardım nafakasının azaltılması davasında, aşağıdaki durumlar mahkeme tarafından dikkate alınır:
- Nafaka borçlusunun gelir kaybı yaşaması (işsizlik, iflas, emeklilik gibi),
- Nafaka alacaklısının ekonomik durumunun iyileşmesi,
- Alacaklının artık yardıma muhtaç olmadığını gösteren diğer gelişmeler.
6.3. Hukuki Süreç ve Mahkeme Kararı
Her iki dava türünde de önemli olan, tarafların mali durumlarına dair doğru ve güncel bilgilerin mahkemeye sunulmasıdır. Hakim, yardım nafakası yükümlüsünün ve nafaka alacaklısının sosyal ve ekonomik durumundaki değişimleri ve enflasyon gibi durumları göz önüne alarak gerekli arttırım veya azaltım kararını verecektir. Ayrıca, nafaka artırım davası açılırken geçmiş yıllara dair artış talep edilemez; dava tarihi esas alınarak bir değerlendirme yapılır.
Bu tür davalarda uzman bir nafaka avukatından yardım almak, dava sürecini daha etkili bir şekilde yönetmek açısından önemlidir. Hem nafaka artırım hem de azaltma taleplerinde, ekonomik dengenin korunması temel ilke olarak benimsenmiştir.
7. Yardım Nafakası Ne Zaman Biter?
Nafaka yükümlüsünün veya nafaka alacaklısının ölümü ile yardım nafakası kendiliğinden sona erer. Bununla birlikte koşulları bulunması halinde bu nafakanın kaldırılması için dava açılabilir. Dava nafaka yükümlüsü tarafından açılır. Yardım nafakası alacaklısı olan tarafın ekonomik durumundaki iyileşme, dürüstlük kuralına aykırı şekilde yardıma ihtiyacı olmadığı halde nafaka alması veya nafaka yükümlüsünün ekonomik durumundaki bozulma gibi nedenler sona erme gerekçesi olabilir. Her halde karar aile mahkemesi hakimi tarafından verilecektir.
8. Yetkili ve Görevli Mahkeme
Yardım nafakası konusuyla ilgili davalarda yetkili mahkeme, davalının veya nafaka alacaklısının yaşadığı yer mahkemesidir. Genel olarak boşanma davalarında olduğu gibi yardım nafakasıyla ilgili davalarda da görevli mahkeme Aile Mahkemesidir.
Av. Ramazan Bayram