Babalık davası çocuk ile baba arasında soybağının kurulmasını amaçlayan bir davadır. Çocuk ile baba arasındaki soybağı; evlilik, tanıma veya hakim kararıyla kurulur. Evlilik dışı doğan çocuk ile baba arasındaki soybağının kurulması en temelde babalık davası ile gerçekleşir.
1. Soybağı Nedir?
Soybağı insan toplumu içinde birbirine kan bağı ile bağlı olan kimseler arasındaki ilişkiyi ifade eder. Dar anlamda anne baba ile çocuk arasındaki ilişki iken, geniş anlamda ise birbirine kan bağı ile bağlı olan kimseler arasındaki ilişkidir. Soybağı; miras hakkı, nafaka yükümlülüğü, velayet, soyadı, vatandaşlık ve birçok hukuki konuda belirleyicidir. Yine soybağının belli olması ile sosyal açıdan oluşabilecek karışıklıklar engellenmekte ve toplumsal düzen sağlanmaktadır.
2. Soybağının Kurulması
Soybağı dar anlamda anne ve baba ile çocuk arasındaki bağı ifade etmektedir. Nitekim Türk Medeni Kanunu’nda soybağına ilişkin düzenlemeler, dar anlamdaki soybağına ilişkin düzenlemelerdir. Anne ile çocuk arasındaki soybağının kurulması ile baba ile çocuk arasındaki soybağının kurulması farklı şekillerde gerçekleşmektedir. Aşağıda her ikim durum ayrı ayrı ele alınmıştır.
2.1. Ana ile Çocuk Arasında Soybağının Kurulması
Çocuk ile ana arasında soybağı, doğumla kendiliğinden kurulur. Ayrıca bir mahkeme kararına gerek bulunmaz. Zira çocuğu kimin doğurduğu gözlemlenebilir bir olgudur. Dolayısıyla ayrıca bir ispata gerek bulunmamaktadır. Nitekim Türk Medeni Kanunu 282/1. Maddesi ile “Çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kurulur.” hükmüne yer vererek bu konuyu düzenlemiştir. Doğumla ana ile çocuk arasındaki soybağının kuruluşuna ilişkin ele alınabilecek istisnai durum taşıyıcı anneliktir. Ancak taşıyıcı annelik Türk Hukuku’nda Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelikte yasaklıdır.
2.2. Baba ile Çocuk Arasında Soybağının Kurulması
Çocuk ile baba arasındaki soybağı, ana ile çocuk arasında soybağını kuran doğum gibi kesin bir olguya dayanmamaktadır. Zira doğum gözlemlenebilir bir olguyken çocuğun babasının belirlenebilmesi için böyle bir gözlem yapılabilmesi mümkün değildir. Bu nedenle kanun koyucu çocuğun babası konusunda bazı karineler getirmiştir.
Türk Medeni Kanunu’nun 285. Maddesi ile evlilik birliği içinde ve evliliğin boşanma ile sona ermesinden itibaren üç yüz gün içinde doğan çocuğun babasının koca olduğu düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile kanuni bir karine getirilerek aksi ispatlanmadığı sürece bahsi geçen şartlarda doğan çocuğun babasının koca olduğu kabul edilmektedir. Çocuk ile baba arasında soybağının kurulmasının diğer yolları tanıma ve babalık davasıdır. Bu iki yol, evlilik dışı doğan çocuklar ile soybağı kurulabilmesi için gündeme gelmektedir.
3. Babalık Davası Nedir?
Babalık davası, anne veya çocuğun baba ile çocuk arasında soybağının kurulması için açmış olduğu bir davadır. Bu dava ile hakim çocuk ile baba arasında soybağının bulunup bulunmadığını tespit edecektir. Soybağının bulunması halinde çocuk ile baba arasında soybağı mahkeme kararı ile kurulacaktır. Hukuki niteliği itibari ile babalık davası inşai nitelikte bir davadır. İnşai nitelikte davalar yeni bir hukuki ilişki meydana getirmektedir. Burada da baba ile çocuk arasında soybağı kurularak yeni bir hukuki ilişki meydana gelmektedir.
4. Babalık Davası Şartları
Babalık davası açılabilmesinin ilk şartı çocuk ile başka bir erkek arasında bir soybağı ilişkisinin kurulmamış olmasıdır. Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı ilişkisi bulunmaktaysa ilk olarak soybağının reddi davası açılması gereklidir.
Davanın bir diğer şartı çocuğun annesinin belli olmasıdır. Anne belli değilse ve kayıtlarda başka kimse anne görünüyorsa dava aynı zamanda kayıtlarda anne görünen kimseye karşı da açılmalı ve annenin de belirlenmesi gerekir. Nihayet dava için aranan son şart çocuk için açılmış bulunan bir nüfus kaydının düzeltilmesi davasının bulunmamasıdır. Aksi halde babalık davası nüfus kaydının düzeltilmesi davasının sonuçlanmasına kadar bekletilecektir.
5. Babalık Davası Kimler Açabilir?
Türk Medeni Kanunu’nun 301. Maddesi ile babalık davasında davacıların anne ve çocuk olduğu belirtilmiştir. Babalık davası kişiye sıkı sıkıya bağlı olan haklardandır. Anne veya çocuk birbirinden bağımsız şekilde dava açabilirler. Dava hakkı taraflarca devredilemez. Dolayısıyla annenin açtığı dava, çocuğun açacağı davayı etkilemeyeceği gibi tam tersi de geçerlidir.
Anne davayı açarken çocuğun yasal temsilcisi olmaksızın kendi adına davayı açabilir. Zira çocuğun bakımı ve büyütülmesi ile giderleri anne ile babanın ortak sorumluluğundadır. Dolayısıyla anne davayı açarken kendi adına hareket edebilir. Çocuk da annesinden bağımsız şekilde dava açabilir. Çocuk sınırlı ehliyetsiz olsa dahi babalık davasını açma hakkını kendi başına kullanabilir. Ancak çocuğun tam ehliyetsiz olması halinde kendisine ilk başta yasal kayyımın atanması ve kayyım tarafından temsil edilerek davanın açılması gerekir.
6. Babalık Davası Kime Karşı Açılır?
Babalık davası, anne veya çocuk tarafından, biyolojik babaya karşı açılır. Biyolojik babanın ölmesi halinde dava mirasçılarına karşı açılır.
7. İspat
Babalık davasında en önemli ispat aracı DNA testleri gibi bilimsel yöntemler ile elde edilen sonuçlardır. Uygulamada da tarafların DNA örnekleri alınarak elde edilen sonuçlara göre karar verilmektedir. Bununla birlikte babalık karinesi tarafların ispat açısından işini kolaylaştırmaktadır. Babalık karinesinin kanunen, evlilik birliği içinde doğan çocuğun veya evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün içinde doğan çocuğun babasının koca olduğu yukarıda belirtilmiştir.
Dolayısıyla ilgili şartların sağlanması halinde davacı taraflar kanuni karineye dayanarak babalık davasında ispatta bulunabilir. Böyle bir durumda karine gereği aksini iddia eden taraf aksini ispatlamalıdır ki bu durumda da yine DNA testleri belirleyici olmaktadır.
8. Babalık Davasının Sonuçları
Davanın kabul edilmesi halinde bir takım hukuki sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Bunlar;
- Soybağının kurulması: Babalık davası kabul edildiğinde, çocuk ile baba arasında soybağı kurulmaktadır. Bu soybağı evlilik içi doğan çocuklarda olduğu gibi aynı sonuçları doğurur.
- Nafaka yükümlülüğü: Davanın kabulü ile çocuğun bakım, eğitim ve tüm giderlerinden baba olan tarafta sorumlu olacaktır. Böylece babanın anneye iştirak nafakası ödemesinin önü açılacaktır.
- Miras hakkı: Soybağının kurulması ile çocuk babanın yasal mirasçısı olmaktadır.
- Velayet ve kişisel ilişki: Velayet her ne kadar kural olarak anneye ait ise de davanın kabulü ile çocuk ile baba arasında kişisel ilişki kurulması hakkında karar verilmesinin yanında şartları varsa velayetin babaya verilmesine de karar verilebilir.
- Nüfus kaydı: Mahkeme kararı ile babalık davasının kabul edildiği nüfus müdürlüğüne bildirilir. Böylece nüfus müdürlüğünce çocuğun nüfus kaydı babası üzerine yapılır.
- Tazminat ve doğum giderleri: Türk Medeni Kanun 304. Maddesine göre babalık davasının kabul edilmesi halinde anne; gebelik ve doğum giderleri ile doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık bakım giderleri ile diğer giderlerin babadan ödenmesini talep edebilir. Yine anne şartları varsa manevi tazminat talebinde bulunabilir.
9. Babalık Davası Dava Açma Süresi
Babalık davasının açılmasında hak düşürücü süre anne açısından çocuğun doğumundan itibaren bir yıldır. Ancak çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı mevcutsa bu durumda hak düşürücü süre ilgili soybağının son bulmasından itibaren başlar. Çocuğun babalık davasını açma süresi ise ergin olmasından itibaren bir yıldır. Gecikmesinde haklı bir sebep bulunması halinde bir yıllık hak düşürücü süre gecikilmesine yol açan sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren başlar.
10. Yetkili ve Görevli Mahkeme
Babalık davası aile hukukunu ilgilendiren bir davadır. Bu nedenle Aile Mahkemelerinin görev alanına girer. Yetkili mahkeme ise anne veya çocuğun oturduğu yer mahkemesi ile babanın yerleşim yeri mahkemesidir.
Av. Ramazan Bayram